06/01/2026
Sabancı Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Umut Şahin’in projesi, TÜBİTAK 2515-COST Bilim ve Teknolojide Avrupa İşbirliği Programı’nın “A Sound Proteome For a Sound Body: Targeting Proteolysis For Proteome Remodeling (ProteoCure-CA20113) aksiyonu kapsamında desteklenmeye hak kazandı.
Öğretim Üyemiz Doç. Dr. Umut Şahin; TÜBİTAK 2515-COST tarafından desteklenecek olan “Cas9 Fonksiyonu ve Crispr Gen Düzenleme Verimliliğinin Sumolanma Yoluyla Geliştirilmesi” başlıklı projesi hakkında şu bilgileri verdi:
“Cas9 proteini, modern bilimin en etkili ve çığır açıcı buluşlarından biri olan CRISPR gen düzenleme platformunun ana bileşenidir. Doğada, bakterilerde bir tür anti-viral bağışıklık mekanizması olarak işleyen CRISPR, yakın geçmişte DNA dizisini hedef bölgelerde istediğimiz şekilde değiştirmemize olanak veren bir teknoloji platformuna evrilmiş olup, tıpdan biyoteknolojiye birçok alanda kullanım potansiyeli barındırmaktadır. Cas9, çifte sarmal DNA’yı kesmekle görevli bir enzimdir ve bir rehber RNA eşliğinde programlanıp genomun istenilen bölgesine yönlendirilebilir. Bu alandaki tüm gelişmelere ve yaygın kullanımına rağmen CRISPR/Cas9 sistemini ve özellikle de Cas9 enzimini insan hücrelerinde regüle eden mekanizmalar hakkında bilgimiz oldukça sınırlıdır. Cas9 aktivitesinin hassas bir biçimde kontrol edilebilmesi (fine-tuning), CRISPR sisteminin laboratuvar araştırmaları, biyoteknolojik uygulamalar ve klinik kullanım alanları açısından kritik önem taşımaktadır.
Ekibimizin yakın geçmişte yayınladığı bir makaleye kadar, Cas9 enziminin insan hücrelerinde maruz kaldığı bir kontrol mekanizması henüz gösterilmemişti. Bu çalışmamızda, memeli hücrelerinde ifade edilen Cas9 enziminin hedef DNA zincirini kesen katalitik bölgesinde yer alan spesifik bir noktada Sumolanma ismi verilen (Sumo: Small ubiquitin-like modifier) önemli bir modifikasyona uğradığını, bu modifikasyonun Cas9 enziminin stabilitesini ve hedeflenen DNA bölgelerine bağlanmasını olumlu yönde regüle ettiğini göstermiştik. TÜBİTAK 2515-COST kapsamında desteklenecek olan bu yeni projemizde ise, bahsi geçen sonuçlarımızdan hareketle, CRISPR aktivitesi ve gen düzenleme verimi yüksek Cas9 varyantları üretebilmeyi ümit ediyoruz.”
ProteoCure COST Action hakkında:
ProteoCure COST Action; proteinlerin yıkımından sorumlu proteoliz mekanizmalarının araştırılmasını ve bu sistemlerin hedeflenerek yeni ve etkili tedaviler geliştirilmesini amaçlayan bir Avrupa araştırma ağıdır. Proteoliz bozukluklarının kanser, nörodejeneratif hastalıklar ve yaşlanma gibi pek çok hastalıkla ilişkili olması nedeniyle; Action akademi, klinik ve sanayi araştırmacılarını bir araya getirerek bilgi paylaşımı, eğitim ve yenilikçi araçların geliştirilmesini hedefler. Nihai amaç, bu alandaki bilimsel bulguların klinik ve ekonomik değeri olan uygulamalara dönüştürülmesini desteklemektir.
